Oksitosin Nedir?

Oksitosin üreme sistemi ve insan davranışları üzerinde kilit role sahip bir hormondur. Beyindeki hipotalamus bölgesinde sentezlenen oksitosin hormonu arka hipofiz bezi tarafından salgılanarak kan dolaşımına gönderilir. Doğum sırasında uterusun (rahim) kasılmasını kolaylaştırmak, emzirme döneminde sütün memelere gelmesini sağlamak, erkeklerde sperm hareketlerini düzenlemek ve orgazm yoğunluğunu artırmak gibi işlevlere sahip olan bu hormon aşk ve bağlılık hormonu olarak da bilinmektedir.

İnsan vücudunda fizyolojik etkilere sahip olduğu gibi zihin sağlığı ve sosyal davranışlar üzerinde de önemli bir rol oynar. Rahatlama, güven ve genel psikolojik kararlılık sağlayarak strese karşı dengeleyici bir görev üstlenir. Düşük oksitosin seviyeleri kaygı, korku depresif bozukluklara sebep olmaktadır.

Oksitosin Hormonu Nasıl Artırılır?

Ruh hali, sosyal davranışlar, duygular ve güven üzerinde olumlu etkilere bulunan oksitosin hormonunu artırmanın birçok yolu vardır.

– Yoga yapmak:Sağlıklı bir yaşam pratiği olarak ruh halinde iyileştirmeler sunan yoga, 2013 yılındaki bir araştırmaya göre oksitosin üretimini artırmaya yardımcı olmaktadır. Stres ve kaygıyı azaltan günlük meditasyon pratikleri hormonun salgılanmasına katkıda bulunur.

– Müzik dinlemek: Müzik dinlemek, odaklanma ve motivasyon üzerinde olumlu etkilere sahip olduğu gibi oksitosin salgılamasını artırarak sosyal bağ oluşturma yeteneğini geliştirmeye de yardımcı olmaktadır. 2009’da Klinik Hemşirelik Dergisi’nde yayınlanan bir çalışmaya göre, müzik dinletilen istirahat halindeki 20 kalp hastasının oksitosin seviyeleri müzik dinletilmeyenlerden daha yüksek çıkmıştır.

– Evcil hayvan beslemek: 2015’te İsveç’te yapılan bir araştırma da insan ve köpekler arasındaki kucaklaşma ve okşama gibi fiziksel temaslar sonucunda her iki tarafta da oksitosin artışı gözlenmiştir.

– Masaj: 2012’te 95 yetişkin üzerinde yapılan bir çalışma, 15 dakikalık bir masajın insanların rahatlamasına yardımcı olmakla kalmayıp aynı zamanda oksitosin seviyelerini de artırabileceğini göstermiştir.

– Seks yapmak:Cinsel yakınlık oksitosini artırmanın en temel yollarından biridir. Özellikle duygu yoğunluğu yüksek seks aktivitelerinde salgılanan bu hormon, orgazm sırasında alınan zevki daha da artırmaktadır.

– Sevgiyi paylaşmak: İltifatlar, takdir etmek, sevgi sözcükleri ve sarılmak duygusal bağların güçlenmesinde önemli rol oynar. Bu gibi durumlarda oksitosin hormonu salgılanarak sosyal ilişkilerin daha da iyileşmesini sağlar.

– Yemek paylaşmak: Değer verilen kişilerle yemek hazırlamak ve yemek kişilerin arasındaki bağların kuvvetlenmesi için harika bir yoldur. Bu konuda 2014 yılında şempanzeler üzerinde yapılan bir araştırma da yemek paylaşımının oksitosin seviyesinde artışa sebep olduğu gözlenmiştir.

– İyilik yapmak: Birisine hediye vermek veya içten gelen bir iyilik yapmak da oksitosin salınımını teşvik etmektedir. Gönüllü çalışmalara katılmak ve özverili davranışlarla başkalarını mutlu etmek mutluluk hormonu salgılanmasına yol açarak bireylerin olumlu duygular hissetmesini sağlar.

Oksitosin Hangi Yiyeceklerde Bulunur? Oksitosini Artıran Yiyecekler Nelerdir?

Yüksek miktarda magnezyum içeren kuruyemişler, C vitamini zengini portakal ve karpuz gibi meyveler ve D vitaminine sahip somon, uskumru ve ton balığı gibi yiyecekler oksitosin üretimini artırmaktadır.

Oksitosin hormonu, stres hormonlarının metabolizma, enerji, kan şekeri, cinsel dürtü ve uyku üzerindeki etkilerini dengeler. Daha pozitif ve sağlıklı bir yaşam sürmek için beslenme programına oksitosin salgılatan yiyecekler eklemek iyi bir fikir olabilir. Oksitosin içeren besinler şunlardır:

– Somon balığı, ton balığı, süt, kefir, yoğurt ve peynir gibi D vitamini içeren besinler;

– Portakal, kivi, ananas, brokoli, karpuz, incir domates gibi C vitamini içeren meyve ve sebzeler;

– Fındık, ceviz ve kaju gibi magnezyum zengini kuruyemişler ve baklagiller;

– Çikolata ve kahve gibi kafein bakımından zengin yiyecekler ve içecekler

– Tam tahıl, baklagil ve yeşil yapraklı sebzeler.

Egzersiz Yapmak Oksitosini Artırır mı?

Evet, spor yapmak fiziksel sağlık kadar mental sağlığı da olumlu yönde etkileyerek oksitosin seviyesini artırır. Düzenli spor aktivitesinde bulunmak oksitosinin yanı sıra endorfin, dopamin ve serotonin hormonlarının salınımını da tetikler.

Sporun duygusal refah üzerindeki olumlu etkilerini daha da artırmak için egzersizlerde farklı metotlar uygulanabilir. 2009 yılında Biology Letters isimli akademik dergide yayınlanan bir araştırmada grup egzersizlerinin solo egzersizlerden daha fazla fayda sunduğuna dair kanıtlar bulunmuştur. Serotonin artışını en üst düzeye çıkarmak içinse açık havada spor yapılmalıdır. Mutluluk hormonlarının salgılanmasıyla birlikte sporun duygusal refah üzerindeki olumlu etkileri daha da artar.

Oksitosin Hormonu ve Cinsellik Arasındaki Bağlantı Nedir?

Oksitosin hormonu aşk ve mutluluk kadar cinsellikle de ilgilidir. İnsan davranışları ve duyguları üzerinde önemli etkisi bulunan bu hormon, cinsel ilişki sırasında orgazm hareketlerini de etkilemektedir.

Klinik Endokrinoloji ve Metabolizma Dergisi’nde yayınlanan 1987 tarihli araştırmaya göre hem erkeklerde hem de kadınlarda orgazm süresi boyunca oksitosin düzeylerinde birkaç dakikalık bir artış gözlenmiştir. Kan dolaşımındaki oksitosin seviyesi cinsel uyarılma sırasında artarak orgazm anında en üst seviyeye ulaşmaktadır. Cinsel dürtü ve uyarılma üzerinde bir etkisi olmamasına rağmen orgazmın daha yoğun yaşanmasını ve cinsel ilişki sonrası memnuniyetin daha fazla olmasını sağlamaktadır.

Oksitosin Hormonu Erkeklerde ve Kadınlarda Nasıl Etki Yaratır?

Oksitosin, kadın ve erkeklerde güven bağlarını artırma ve stresi dengeleme gibi ortak etkilere sahip olduğu gibi sosyal ve biyolojik bağlamda farklı etkilere de sebep olmaktadır. Kadınların kiminle arkadaşlık kuracaklarını ve bu ilişkilere nasıl eğilim gösterdiklerini belirlerken, erkeklerde ise rekabetçi ilişkilerde mücadele etmek ve pes etmek üzerinde rol oynar.

Annelikte önemli bir role sahip olan bu hormonun en temel iki görevi doğum ve emzirme dönemlerinde gerçekleşir. Doğum sırasında uterus (rahim) kaslarının gevşemesini sağlayarak doğum sancısını en aza indirir. Bu özelliği sayesinde özellikle sancılı doğumlarda ilaç olarak kullanılır. Emzirme döneminde bebeğin memeyi emmesiyle uyarılan sinirler oksitosin salınımını tetikleyerek sütün memeye hareket etmesini sağlar.

Hormon aynı zamanda anne ile bebek arasındaki bağın kuvvetlenmesinde de rol oynar. Bebeği sık sık kontrol etme güdüsü, sevgi dolu dokunuşlar, bebeğin bakımı ve banyosu gibi anne ve bebek arasındaki temasın arttığı durumlarda oksitosin artışı yaşanmaktadır. Bu etkiler yalnızca biyolojik anne olmakla ilgili değildir. Çocuk Gelişimi Araştırma Derneği tarafından yayınlanan 2012 tarihli bir araştırmada, oksitosinin koruyucu anneler ve evlat edinen ebeveynlerde de benzer bir etkiye sahip olduğu gözlenmiştir.

Oksitosin hormonu erkeklerde ne işe yarar sorusu da merak konusudur. Bu hormon babaların bebeklerle olan ilişkilerinde anneyle benzer etkilere sahiptir. 2010 yılında Biyolojik Psikiyatri Dergisi’nde yayınlanan çalışmada baba ve bebekler arasındaki belirli etkileşim türlerinin daha yüksek oksitosin düzeylerine yol açtığı saptanmıştır. Bu etkileşimler bebeğin dikkatini belirli nesnelere yönlendirmeyi ve bebeği keşfetmeye teşvik etmeyi içermektedir. Erkeklerde oksitosin sperm hareketinde ve testislerde üretilen testosteron hormonunun üretiminde de önemli rol oynamaktadır.

Erkeklerde cinsel isteksizlik hormon dengesindeki değişime bağlı olabilir.

Oksitosin Stresi Azaltır mı?

Oksitosin hormonu stresi azaltır mı sorusunu yanıtlamak için strese sebep olan kortizol hormonuyla arasındaki ilişkiye bakmak gerekir. Beyin tarafından bir tehdit algılandığında hipotalamus vücuttaki alarm sistemini başlatarak böbreklerin üzerindeki adrenal bezlerinden adrenalin ve kortizol hormonlarının salgılanmasını sağlar. Adrenalin kalp atışını hızlandırıp kan basıncını yükseltirken, birincil stres hormonu olan kortizol kan dolaşımındaki şekerin yükselmesine ve beyindeki glikoz kullanımının artmasına sebep olur.

Vücudun uzun süre yüksek kortizol seviyesine maruz kalması, hayati organlardaki glikoz ihtiyacını karşılamak için daha önemsiz doku ve organların parçalanmasına sebep olur. Böyle durumlarda insan vücudunun anti-stres mekanizması devreye girerek oksitosin hormonu salgılanır. Jichi Tıp Üniversitesi’nden Japon araştırmacıların 2009 yılında yaptığı bir çalışmaya göre, oksitosin stresli durumlarda kaygı giderici bir etki yaratmaktadır. Strese karşı denge görevi gören oksitosinin salgılanması yüksek kortizol seviyelerinin azalmasını sağlamaktadır.

Oksitosin İlişkilerde Bağlılığı Artırır mı?

Oksitosin doğum sırasında anne ile bebeğin, orgazm sırasında ise eşlerin arasındaki bağlılığı artıran bir hormondur. Oksitosin ilişkilerde sadakati artırır mı sorusuna da cevap olan bu durum araştırmalarla da kanıtlanmıştır. 2012’de Journal of Neuroscience dergisinde yayınlanan bir araştırmada burundan oksitosin spreyi ile hormon seviyesi artırılan erkeklerin aldatmaya olan eğilimleri arasındaki ilişki gözlenmiştir. Bu deneysel çalışmada oksitosin hormonu seviyesi yüksek olan erkeklerin kadın katılımcılarla arasındaki sosyal mesafe düşük olanlara göre daha fazla çıkmıştır.

İstanbul Gelişim Üniversitesi’nden psikiyatrist Onur Okan Demirci de bu tezi doğrulamakta ve normal veya yüksek oksitosin seviyesine sahip kişilerin yaşamlarına tek eşli olarak devam ettiğini düşük seviyelere sahip kişilerde aldatma eğiliminin daha yüksek olduğunu savunmaktadır.

İlişkilerde bağlılığı etkileyen bir diğer hormon da vazopressindir. Tek eşlilikte önemli bir rol oynayan bu hormon seviyesinin yüksek olması bireylerin sadakat ve empati davranışları üzerinde olumlu etkiye sahiptir.

Her hormon ilişkiler ve güven konusunda aynı olumlu etkilere sahip değildir. Egzersiz yapma, yemek yeme ve orgazm olma gibi zevkli aktivitelerin ardından salgılanan dopamin hormonunun genetik kod özellikleri ihanet ve aldatma üzerinde rol oynamaktadır. 2010 yılında Amerikalı araştırmacılar tarafından 181 katılımcıyla yürütülen bir çalışmada, dopamin reseptörlerindeki gen çifti uzun olan kişilerin %50’si, kısa olanların ise %22’sinin partnerlerini aldattığı belirtilmiştir.

Oksitosin ve Uyku Arasındaki İlişki Nedir?

Regulatory Peptides dergisinde yayınlanan 2003 tarihli bir araştırmaya göre, stressiz koşullar altında beyinde salgılanan oksitosin hormonu doğal olarak uykuyu tetiklemektedir. Kaliforniya Üniversitesi’nin eski klinik psikiyatri profesörü Carol Rinkleib Ellison, oksitosin stres hormonu olarak bilinen kortizolün etkilerine karşı koyduğu için bu ilişkinin anlamlı olduğunu ifade etmektedir. Ellison’a göre sakinleştirici bir etkiye sahip olan oksitosin sevgi dolu hissettirerek uyumayı daha da kolaylaştırır.

Sadakat ve Aşk Hormonları Nelerdir?

Oksitosin anne ve bebek arasındaki duygusal bağı etkilediği gibi çiftler arasındaki aşk ve sadakatte de önemli bir role sahiptir. 2012’de yapılan bir araştırmada romantik ilişkilerinin ilk aşamasındaki çiftlerde oksitosin oranının ilişkisi olmayan bireylere göre daha fazla olduğu saptanmıştır. Ancak oksitosin sevgiden çok daha fazlasını ifade eder. 2013’te Oxford Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü başka bir çalışma, oksitosinin ilişkilerde güven, empati, pozitif ilişki anıları ve sadakat üzerinde olumlu etkilere sahip olduğunu göstermektedir. Oksitosin aynı zamanda endorfin, dopamin ve serotonin gibi diğer mutluluk hormonlarıyla birlikte çalışır.

Aşk ve sadakat hormonları:

– Dopamin: Aşk ve mutlulukta kilit role sahip olan dopamin beyindeki ödül sistemini yönlendiren bir nörotransmitterdir.

– Endorfin: Vücudun stres veya rahatsızlığa tepki olarak ürettiği doğal ağrı kesicilerdir. Endorfin seviyeleri yemek yeme, egzersiz ve seks yapma gibi ödüllü faaliyetlerde artma eğilimdedir.

– Serotonin: Ruh halini iyileştiren, stresi azaltan ve mutluluk sağlayan serotonin hormonu arttığında oksitosin seviyeleri de artar.

– Östrojen: Ergenliğe ulaşıldığında üretilmeye başlanan östrojen hormonu üreme ve cinsel gelişim üzerinde önemli bir role sahiptir.

– Testosteron: Erkeklerde seks hormonu olarak bilinen testosteron kadınlarda ise doğurganlığı, cinsel isteği ve regl döngüsünü etkiler.